Tehnološki razvoj u narednim godinama donijeće velike promjene u gotovo svim oblastima društva, a 2026. godina često se ističe kao prelomna tačka. Posebno snažan uticaj ovih promjena osjetiće mediji, novinarstvo i filmska industrija, gdje nove tehnologije mijenjaju način na koji se sadržaj stvara, distribuira i konzumira.
Jedan od najvažnijih trendova je dalji razvoj vještačke inteligencije. Vještačka inteligencija više neće služiti samo kao pomoćni alat, već će aktivno učestvovati u stvaranju tekstova, video-sadržaja i zvučnih zapisa
U filmskoj i dokumentarističkoj produkciji tehnologija ima dodatno značenje jer dolazi u trenutku kada je sve manje finansijskih sredstava za film, posebno u manjim tržištima poput Bosne i Hercegovine. Budžeti su ograničeni, a broj zahtjeva je velik. Upravo u tom kontekstu tehnološki napredak donekle donosi određenu ravnotežu.
Tehnika je, na sreću, značajno pojeftinila. Kvalitetne kamere, dronovi, rasvjeta i softver za montažu danas su dostupniji nego ikada ranije. To omogućava manjim ekipama, pa čak i pojedincima, da realizuju filmske i dokumentarne projekte bez velikih produkcijskih sistema. Digitalna montaža, vizuelni efekti i korekcija slike mogu se raditi na kućnim računarima, što dodatno smanjuje troškove produkcije i post pordukcije. Ovakvi uslovi posebno pogoduju dokumentarnom filmu, koji se često oslanja na manji tim, bržu reakciju i intimniji pristup temi.
U BiH i regiji postoji potreba za razvoj regionalne koprodukcije, koja omogućava saradnju više zemalja kako bi se povećali budžeti, podijelili resursi i omogućilo šire plasiranje filmova i dokumentaraca. Važno je pritom politiku i neslaganja odvojiti od samih koprodukcijskih projekata, kako bi saradnja bila profesionalna i fokusirana na kreativni i produkcijski rezultat, a ne na političke tenzije.
Ključ uspjeha u ovom procesu je dobar sinopsis i scenario, ali i zanje stručnjaka koji znaju pisati projekte i aplicirati za fondove i subvencije. Njihova sposobnost da pripreme kvalitetan projekat, napišu realan budžet i predstave viziju filma, često je presudna za dobijanje sredstava i realizaciju projekta. U nedostatku velikih budžeta, znanje o apliciranju postaje gotovo jednako važno kao sama kreativnost.
Takođe, postoji prostor za filantropiju ljubitelja filma, odnosno pojedinaca i organizacija koje žele da podrže filmske projekte iz strasti prema umjetnosti i kulturi. Mnogi bogati ljudi možda bih voljeli da neko snimi film ili napravi pozorišnu predstavu o njihovom djetinstvu, nekom lijepom događaju, životinji koju su voljeli, gradu ili selu u kojem su rasli, roditeljima koji su svaku paru odvajali da recimo ta osoba uspije, o velikoj ljubavi, predivnom putovanju, teškom vremenu itd itd..Filmski kreativci od nekoliko rečenica svog filantrope mogu da naprave predivne filmove.
Iako ne može zamijeniti institucionalna sredstva, filantropska ulaganja mogu omogućiti malim timovima da snime dokumentarce, eksperimentalne projekte ili jeftine filmove koji bi inače ostali neostvareni.
Jedan od ključnih izazova u produkcijskoj industriji jeste sprečavanje monopola. Mnoge veće produkcije danas drže monopol nad distribucijom i finansiranjem, što otežava pristup tržištu i resursima manjim timovima i nezavisnim autorima. Održavanje pluralizma u produkciji i omogućavanje jednakih šansi svim kreatorima postaje presudno za vitalnost filmske i medijske scene.
Francuska i regionalna perspektiva
Za usporedbu, u Francuskoj filmska industrija koliko toliko opstaje kroz kombinaciju državnih subvencija, poreznih olakšica i međunarodnih koprodukcija. Nacionalni centar za kinematografiju (CNC) dodjeljuje sredstva za razvoj i produkciju, dok država kroz porezni kredit za film koji je finansijski mehanizam koristi da podstakne filmsku produkciju. EU fondovi podstiču ulaganja i internacionalnu distribuciju. Čak i mali timovi mogu realizovati projekte zahvaljujući ovom sistemu, dok festivali poput Cannesa služe kao platforma za pronalaženje finansijskih partnera i publike. Ovo je primjer kako organizovan ekosistem i strateška podrška omogućavaju opstanak filmske produkcije, čak i kada su troškovi visoki.
Mediji se paralelno kreću prema sve većoj personalizaciji sadržaja i digitalnoj distribuciji. Film i dokumentarni sadržaj sve češće pronalaze publiku putem online platformi, festivala i društvenih mreža, umesto kroz klasične kino kanale. Time se mijenja i način na koji se film doživljava, ali i proizvodi.
Zaključno, tehnološki trendovi koji će obilježiti 2026. godinu ne znače samo inovaciju, već i prilagođavanje realnim ekonomskim i regionalnim okolnostima. Dok u Francuskoj organizovani sistem omogućava opstanak filmske produkcije i razvija kreativne mogućnosti, u BiH i regiji tehnologija pojeftinjuje proizvodnju i otvara prostor malim timovima, uz naglasak na regionalnu koprodukciju, profesionalnu saradnju, vještinu pisanja projekata, filantropsku podršku i sprečavanje monopola, što sve zajedno postaje ključ opstanka filmskog i dokumentarnog stvaralaštva. Budućnost filma sve više zavisi od sposobnosti autora da kreativno koriste dostupnu tehnologiju, uz očuvanje autorske vizije i društvene odgovornosti kao i razumjevanja društva i ekonomije da ulaganje u film nije bacanje para.
Darko Udovičić
FOTO VIDEO INFO 